Οι ονομασίες και οι συμβολισμοί των κυριότερων μονοατομικών και πολυατομικών ιόντων δίνονται στους παρακάτω πίνακες:
Αριθμός οξείδωσης ενός ατόμου σε μία ομοιοπολική ένωση ορίζεται το φαινομενικό φορτίο που θα αποκτήσει το άτομο, αν τα κοινά ζεύγη ηλεκτρονίων αποδοθούν στο ηλεκτραρνητικότερο άτομο. Αντίστοιχα, αριθμός οξείδωσης ενός ιόντος σε μια ιοντική ένωση είναι το πραγματικό φορτίο του ιόντος.
Οι συνηθέστεροι αριθμοί οξείδωσης στοιχείων σε ενώσεις είναι αυτοί που αναγράφονται στον παρακάτω πίνακα:
Για τον υπολογισμό των αριθμών οξείδωσης (Α.Ο.) στοιχείων σε ενώσεις
ακολουθούμε τους παρακάτω πρακτικούς κανόνες:
1. Κάθε στοιχείο σε ελεύθερη κατάσταση έχει Α.Ο. ίσο με το μηδέν.
2. Το Η στις ενώσεις του συνήθως έχει Α.Ο ίσο με +1
3. To F στις ενώσεις του έχει πάντοτε Α.Ο ίσο με -1
4. Το Ο στις ενώσεις του συνήθως έχει Α.Ο ίσο με -2
5. Τα αλκάλια, π.χ. Na, Κ, έχουν πάντοτε Α.Ο. +1, και οι αλκαλικές
γαίες, π.χ. Ba, Ca, έχουν πάντοτε Α.Ο. +2
6. Το αλγεβρικό άθροισμα των Α.Ο όλων των ατόμων σε μία ένωση
είναι ίσο με το μηδέν
7. Το αλγεβρικό άθροισμα των Α.Ο όλων των ατόμων σε ένα
πολυατομικό ιόν είναι ίσο με το φορτίο του ιόντος
Γραφή μοριακών τύπων ανόργανων χημικών ενώσεων
Κατ' αρχάς δεχόμαστε ότι η ανόργανη ένωση αποτελείται από δύο μέρη, που μπορεί να είναι άτομα ή ιόντα. Αν το πρώτο μέρος, π.χ. Α, έχει θετικό αριθμό οξείδωσης +χ, ενώ το δεύτερο τμήμα Β έχει αριθμό οξείδωσης -ψ, τότε ο μοριακός τύπος της ένωσης είναι ΑψΒx.
Να παρατηρήσουμε ότι:
α. αν κάποιος δείκτης είναι 1, τότε αυτός παραλείπεται.
β. αν ο λόγος ψ:x απλοποιείται, τότε προηγείται απλοποίηση πριν από τη γραφή του μοριακού τύπου.
Παράδειγμα
Να γραφούν οι μοριακοί
τύποι των ενώσεων που αποτελούνται από:
α) Al+3 και SΟ42- β) Sn4+ και O2-
γ) Ca2+ και CO32- δ) Fe3+και S2-
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
α) Al2(SO4)3 β)
Sn2O4→SnΟ2 γ) CaCO3 δ) Fe3(CO3)2
Ονοματολογία ανόργανων χημικών ενώσεων
Σε γενικές
γραμμές η ονοματολογία των ενώσεων αποτελεί συνδυασμό των ονομάτων των δύο
τμημάτων (Α, Β) της ένωσης. Να παρατηρήσουμε ότι στην Ελλάδα, σε αντίθεση με
τις οδηγίες της IUPAC, οι
ενώσεις διαβάζονται αντίθετα από ότι γράφονται. Δηλαδή, το δεύτερο τμήμα της
ένωσης διαβάζεται πρώτο και το πρώτο τμήμα αυτής δεύτερο. Οι κανόνες που
παρατίθενται παρακάτω αφορούν την ονομασία ανόργανων ενώσεων, με την προϋπόθεση
ότι γνωρίζουμε το μοριακό τύπο αυτών.
α. Οι ενώσεις των μετάλλων (ή του ιόντος ΝΗ4+)
με πολυατομικό ανιόν ονομάζονται με το όνομα του ανιόντος πρώτο και το όνομα
του μετάλλου(ή ΝΗ4+) μετά. Επίσης, οι ενώσεις του
υδρογόνου με πολυατομικά ανιόντα ονομάζονται με το όνομα του ανιόντος πρώτο και
τη λέξη «οξύ» μετά. Π.χ.
|
K2CO3 |
ανθρακικό κάλιο |
|
Ca3(PO4)2 |
φωσφορικό ασβέστιο |
|
NH4ClO3 |
χλωρικό αμμώνιο |
|
H2SO4 |
θειικό οξύ |
|
H3PO4 |
φωσφορικό οξύ |
β. Η ονομασία ένωσης μετάλλου (ή ΝΗ4+) με αμέταλλο προκύπτει από το όνομα του αμετάλλου με την
κατάληξη -ούχο ή -ίδιο και ακολουθεί το όνομα του μετάλλου (ή ΝΗ4+). Να παρατηρήσουμε ότι, αν το μέταλλο έχει περισσότερους από
έναν αριθμούς οξείδωσης, τότε μέσα σε παρένθεση αναγράφεται με λατινικό αριθμό
ο αριθμός οξείδωσης στον οποίο αναφερόμαστε, π.χ.
MgBr2 βρωμιούχο μαγνήσιο
FeS θειούχος σίδηρος (II)
Fe2O3 οξείδιο σιδήρου (III)
γ. Η ένωση ενός μετάλλου με το υδροξείδιο
ονομάζεται υδροξείδιο του μετάλλου, π.χ.
ΚΟΗ υδροξείδιο του καλίου,
Αl(ΟΗ)3 υδροξείδιο του αργιλίου
δ. Μερικές φορές δύο στοιχεία σχηματίζουν
περισσότερες από μία ενώσεις. Για τη διάκριση αυτών, στις περιπτώσεις αυτές,
χρησιμοποιούμε αριθμητικά προθέματα, που δείχνουν τον αριθμό ατόμων του
δεύτερου στοιχείου. Π.χ.
CO μονοξείδιο του άνθρακα
CO2 διοξείδιο του άνθρακα
N2O5 πεντοξείδιο του αζώτου
PCl5 πενταχλωριούχος φωσφόρος
ΑΣΚΗΣΗ
Να συμπληρώσετε τους παρακάτω πίνακες γράφοντας τους αντίστοιχους μοριακούς τύπους των χημικών ενώσεων και στη συνέχεια να ονομάσετε τις χημικές ενώσεις που σχηματίσατε:
