Εισαγωγή στην οργανική χημεία

Οργανική χημεία ονομάζεται ο κλάδος της χημείας που μελετά τις ενώσεις του άνθρακα. Εξαίρεση αποτελούν το μονοξείδιο του άνθρακα (CO), το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) και τα ανθρακικά άλατα (π.χ. το ανθρακικό ασβέστιο CaCO₃), που εξετάζονται στην ανόργανη χημεία (μαζί με τον C).

Επίσης τα άτομα του άνθρακα μπορεί να συνδεθούν μεταξύ τους με απλό, διπλό ή τριπλό δεσμό, όπως φαίνεται στα επόμενα παραδείγματα:

Οι ενώσεις στις οποίες όλα τα άτομα άνθρακα συνδέονται μεταξύ τους με απλούς δεσμούς λέγονται κορεσμένες. Οι ενώσεις στις οποίες δύο τουλάχιστον άτομα άνθρακα συνδέονται μεταξύ τους με διπλό ή τριπλό δεσμό λέγονται ακόρεστες

Να σημειωθεί ότι και η δεύτερη ένωση, στο παραπάνω πλαίσιο, χαρακτηρίζεται κορεσμένη, επειδή τα άτομα του άνθρακα συνδέονται με απλό δεσμό στο μόριο της ένωσης. Ο διπλός δεσμός δηλαδή μεταξύ άνθρακα και οξυγόνου δεν "μετράει" για το χαρακτηρισμό της ένωσης. Αντίθετα, η ένωση που αναγράφεται παρακάτω χαρακτηρίζεται ακόρεστη, επειδή μεταξύ των ατόμων άνθρακα υπάρχει ένας διπλός δεσμός.

Οργανική Χημεία και η ατομική θεωρία του Δημόκριτου 

‘Νόμωι γὰρ χροιή, νόμωι γλυκύ, νόμωι πικρόν, ἐτεῆι δ᾿ ἄτομα καὶ κενόν’ (Φαινομενικά υπάρχει το γλυκό, φαινομενικά υπάρχει το πικρό, φαινομενικά υπάρχει το χρώμα. Στην πραγματικότητα υπάρχουν μόνον τα άτομα και το κενό.)

Η ζάχαρη και το αλεύρι

ζάχαρη: C₁₂H₂₂O₁₁ (=δισακχαρίτης =1 μόριο γλυκόζης C₆H₁₂O₆ + 1 μόριο φρουκτόζης C₆H₁₂O₆)

αλεύρι: δεν είναι μία καθαρή χημική ένωση, αλλά μίγμα πολλών ουσιών. Το κύριο συστατικό του είναι το άμυλο. Το άμυλο είναι πολυσακχαρίτης φτιαγμένος από πολλά μόρια γλυκόζης: επαναλαμβανόμενη δομική μονάδα: (C₆H₁₀O₅)ₙ όπου n = μεγάλος αριθμός (εκατοντάδες έως χιλιάδες).

Η ζάχαρη και το αλεύρι μπορούν να προκαλέσουν ισχυρές εκρήξεις υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Όταν αλεύρι ή ζάχαρη γίνονται λεπτή σκόνη και διασκορπίζονται στον αέρα αυξάνεται η λεγόμενη "επιφάνεια επαφής". Ο κάθε μικροσκοπικός κόκκος της σκόνης περιβάλλεται από οξυγόνο. Αν μια σπίθα ανάψει έναν κόκκο, η θερμότητα μεταφέρεται ακαριαία στους διπλανούς του. Επειδή η συνολική επιφάνεια όλων των κόκκων μαζί είναι τεράστια, η καύση γίνεται εξαιρετικά γρήγορα, απελευθερώνοντας τεράστια ποσά ενέργειας και αερίων (διοξείδιο του άνθρακα+υδρατμοί) σε κλάσματα δευτερολέπτου. Κι αυτό ακριβώς είναι η έκρηξη. 

Για να συμβεί μια τέτοια έκρηξη, πρέπει να συνυπάρχουν πέντε στοιχεία: 
Kαύσιμη σκόνη: ζάχαρη ή αλεύρι. 

Οξυγόνο: το 21% v/v του αέρα.
Ανάφλεξη: Μια σπίθα, ένα τσιγάρο ή στατικός ηλεκτρισμός.

Διασπορά: Η σκόνη πρέπει να είναι "αιωρούμενη" (σαν σύννεφο) και όχι στρωμένη στο πάτωμα.

Εγκλεισμός: Αν το σύννεφο σκόνης βρίσκεται σε κλειστό χώρο (π.χ. αποθήκη, μύλος), η πίεση συσσωρεύεται και προκαλείται η έκρηξη. 

Οι πυρκαγιές σε αλευρόμυλους είναι από τις πλέον επικίνδυνες, καθώς τα άλευρα είναι σε μορφή σκόνης και αναφλέγονται με πολύ μεγάλες ταχύτητες.

Βιβλίο Χημείας Β΄ Λυκείου (Πατήστε ΕΔΩ)